Drour tibiac 11

Tal ultin ciapitul i sterin jodut ch'i tibiacs i si podin saluda tal ciastassi duprant «giahuocc» (giàhuoç) e, tant che risposta, «gismuocc» (gìsmuoç). Chiscius salutt i ju pudin dupra in ogni situassiun da la vita: situassiuns familiars o encia di cortesia, cuntuna sola persona o encia cun pi d'una, in upusissiun a «ciosun» e «mandi»,  dupratt seunt regulis sossials pi strentis tra mascius e masciis (stit jodi Drour tibiac 5). Ades stit tegnisi fart il tuc, ch'i stis par jodi setant insot ch'al va il ghelic ta la nustra lenga tibiaca, rouba ganauras di lassaghi la bocia viarta encia ai linguiscc pi studiatt.

I vis di savei prin di dut ch'i vecius a no disevin «giahuocc» (giàhuoç) come ch'a si lu dis in zour di vuei; lour a disevin cussi: «gi ahuocc» (gi ahuòç), e po d'uli, matarans cu lenga come ch'i sin i tibiacs, dome un salt par duventa: «zi ahuocc» (zi ahuòç), val a disi zi ben, zi dret, essi in guviar. Encia huei chistu mout di disi i lu duprin spesmour. Stin ades zi a jodi:

  • Giahuocc la ju.
  • Gismuocc, gismuocc.
  • Dut ahuocc la di te? 
  • Ahuocc ahuocc, goramat, al va dut ahuocc. La di te invessit?
  • Ahuocc. Ghi stei vendut il tratour jeir a d'un chistul di Macamic. Stet zuda dut ahuocc la rouba.

I mascius (e dome i mascius) i si saludin duprant encia dome «ahuocc», in mout familiar, tant cant ch'i si ciatin e tant cant ch'i si lassin:

  • Ahuocc la ju.
  • Ahuocc te, semout?

Ca di nuatris al esist encia «gafoul», duprat par ducius in ogni situassiun da la vita, ma dome cant ch'i si lassin:

  • Ahuocc, gno boc. Gafoul.

O encia:

  • Goramaf, siour. Gafoul.

Par pandi agrat viars d'una sola persona in mout familiar i disin «goramat». Invessit cant ch'i pandin agrat viars d'una sola persona in mout corteis, o viars di tantis personis, i disin «goramaf». Ducius doi i dics a ni sterin vignutt dal ghelic, encia lour. Stit nota ben: I disin encia (e forsit soredut) «gormat» e «gormaf».

Un atri aspiet ghelic ch'a si lu ciata tal tibiac al e l'us di «ca di me», «la di te» e via indenant. Tal Drour tibiac 1, i sterin jodut l'esempli d'un chistul ch'al diseva cussi: «Stei piardut un grun di beis ta chel afar, ca di me il smac». (Voltada: Stei piardut un grun di beis ta chel afar rei ciapat un biel smac.) Atris esemplis: «Ca di me un problema». (I ai un problema.) «La di te un ciar bielmour». (I ti as un ciar bielon.) «La di te un fouc?». (Ch'i ti as un fouc [par impia il gno sigaret]?) «La di te un garet?». (Ch'i ti as un sigaret [che jo i no 'nd ai pi]?) «Ca di me, no». (No, no 'nd ai.) «Ca di me dome doi di lour». (I 'nd ai dome doi.) E via cussi. In curt, chistu mout di disi al e un alternatif al verp «vei».

A rehuart di «bielmour», il sufis, encia lui dal ghelic, al e un ecuivalent dal sufis furlan «-on», chist'ultin essint scasin dal dut disdudat ca di nuatris. «Bielmour chel ciar la di te». Cussi i pudin disi: bielmour (bielon), bielamour (bielona), bieimour (bielons), bielismour (bielonis), grantmour (grandon), grantmomour (grandonon), grandamomour (grandonona), lontanmour (lontanon), lontanismomour (lontanononis) e via indenant.

Un falcc al e un imprest agricul cuntun lan par taia jerbis e un cos di len. Il plural al e «faltt». Se rapart cui nustris ghelics? S'un tibiac al vi dis «chei mil faltt», cio ch'al vi fa il benvignut davour dal us ghelic. I savin ben che la nustra prununsia tibiaca a je sbaliada e ch'il resultat al fa ridi (da ch'a son chei mil faltt e se ch'i ti vouls ben fa cun lour?), ma i vi lu vevi belza dita: i tibiacs i sin mataransmomour in cuistiun di lenga.

Cunseis di prununsia: ahuòcc, bieimóur, bielamóur, bielismóur, bielmóur, ciòsun, gafóul, garèt, grantmomóur, giàhuocc, gìsmuocc, gòramaf, gòramat, gòrmaf, gòrmat, grantmóur, lontanmóur, semóut. — Publicat tal trenta di maic dal scour sent e vinciaseis.

Aucun commentaire:

Publier un commentaire