Caincc dai tibiacs 14

Il ciailoc tibiac. Un hueir le un far, do clh una meir a je una bana. Il hueir e la meir, ca son i genitours, a metin al mont i macs. Sa metin al mont un gasur, i genitours a jan un mac. Se invessit a metin al mont una caila, a jan una nina. Si genitours a jan un mac e una nina, il mac le il fradi dla nina, e la nina a je la sour dal mac. Cant chil pissul al nas, le un gasurut; dopu i genitours a lu tirin su e al duventa un gasur, po un farut, po un far. Cant che la pissula a nas, a je una cailuta; dopu i genitours a la tirin su e a duventa una caila, po una banuta, po una bana. Dutis li personis chi vin cuntulx un leam di parintat a son i diun parintt. Il fradi dal hueir le il diun barba, do che la sour dal hueir a je llh agna diun. Il fradi dla meir le il diun unchihl, do che la sour dla meir a je llh aincc diun. I macs dal barba e da llh agna, e encia chei dal unchihl e da llh aincc, a son i diun cusins. Il hueir dal hueir le il diun nonu, do che la meir dal hueir a je la nona diun. Il hueir dla meir le il diun xanhueir, do che la meir dla meir a je la xanmeir diun.

Stit nota ben: Il barba (dic masculin) le il fradi dal hueir, ma la barba (dic feminin) a son i pei ca cressin sla musa dai fars. E po i vin encia il «barbapet» cussi clamat, ca son i pei ca cressin sul pet dai fars. Ca jan la barba ducius i tibiacs? Arnu di no. Ma calchidun al dis che chei ca si sintin un tic pi furlans la barba a no la jan, do che chei ca si sintin un tic pi ghelics si, ma chistu le dome un mout di disi, dut a fat fals.

Stin ades zi a jodi calchidun dai dics chi ju vin lett tai tescc prin di chistu ca. Un bringlocc: Intant ca si dar, via pla not, i fasin bringlott. Un chircol le un ussel dumiesti tirat su pla diul ciar e ous; cant cale pissul le un chircolut. Un chihl: Da ca si va a sinti afrihn e a rassia; il Chihl catolic. Un starihm: vinttmour e ploia. Un starihm cal scruca four in plen mar le un cutuba (asent tonic su la final). Un finxcheil, tla tradissiun dun popul, le una conta simbolica; i greics da llh antichitat a contavin un grunt di finxchei. Zi a huarda i xamihrs dla banda dal ledrous: zi ta chel atri mont, muri (us umoristic).

Cio chi i pronons personai par tibiac: dium, diut, diul/diux, diun, diuf, diuls/diulx. Llh asent tonic al cola duzours sla huit. Llh acardi al si fa cul soget e no cul non gramatical. Se par esempli i stin tabaiant dal hueir dun far, i disin: diul hueir; ma duna bana i disin: diux hueir. La sitat dun grup di fars: la diuls sitat; il pais dun grup di banis: il diulx pais. I pronons personai a son invariabii ma mobii: la dium ciasa, la ciasa dium. Diul + r- al duventa: diur. Esempli: il diur ront, ir ront diul.

Li secuensis prinsipals dla sorta lh a son: chlh, clh dlh, hlh, llh, unlh; ma a janda son atras enciamo chi podis scuviarzili leint ducius i tescc ca son statt publicatt. Jodut chi tibiacs i no duprin llh apostrof, chistis secuensis a ni vegnin in socours par marca i cunfins tra i dics. Cun sertt dics chistis secuensis a no si li dupra, essint dics dlh alta frecuensa, tip: anole, ca, cal, chi, dla, dli, dun, duna, le, lera, sil, sun, tla, tli e via indenant. Unlh ecsepssiun notevula, essint in ogni cas dlh alta frecuensa: clh un/a (che + un/a). I vi recardaris chi prununsiin dome se cal ven prin dla secuensa lh e no la secuensa lh stessa, cussi: clh un far [kun'far] (che + un far). Cuntun numar limitat di dics, i vin la sielta: enciuls, encclh uls [entʃ'uls] (encia + uls). I vis di savei chlh encia se llh ortografia tibiaca a resulta cumplicada, a je par nuatris un fart trat identitari, essint stada ideada dai munics diun ghelics. Al sara dibant sercia di cunvinsini a gambiala. E encia si diun fars a son tiaracrudaroi di chei veirs, llh apostrof al ni sumea una rouba di gasurs chil barbapet enciamo a no lu an. Cio la, po, llh ereditat diun ghelica. — Publicat tal sinc di zuin dal scour sent e vinciaseis.

Aucun commentaire:

Publier un commentaire