Drour tibiac 12

Stin ades turna ai mecanisins dal tibiac. Il plural dai dics cun in fin di dic la f o la p al si forma in mout regular: un ciaf, i ciafs; un treif, i treifs; un ciamp, i ciamps; un sap, i saps. Ma i vin doi dics ch'a rompin la schema: una claf, li clatt; un clap, i clatt. I disin: «Da ch'a son li mes clatt?» «I ti li as piardudis tra i clatt». Stit nota ben: I prununsiin «la mé claf», ma «li mès clatt». Di che strada i prununsiin: «ché claf», ma «chès clatt».

S'in fin dic tal masculin singular d'un adietif i vin la dopla cc, nuia gambiameint tal feminin singular: peit goucc, man goucc; rancour ferocc, rabia ferocc. Tal plural i vin la dopla tt, tant tal masculin e tant tal feminin: peis goutt, mans goutt; rancours ferott, rabiis ferott. Stit nota ben: L'adietif «grant», masculin singular, al duventa «grancc», masculin plural. Par cumplet: grant (masculin singular), granda (feminin singular), grancc (masculin plural), grandis (feminin plural). Esemplis: A son granccmour duchei crons. I grancc a no capissin mai nuia.

Cio chi ducius i anihms da li letaris dal alfabet: A huat, B bax, C sax, D dax, E huet, F fax, G gax, H huax, I huit, J jax, K cax, L lax, M max, N nax, O huot, P pax, Q hueix, R reix, S seix, T teix, U huut, V vaux, W daux, X xaux, Y jaux, Z zaux. L'anihm di duchistis letaris al e feminin, cussi i disin: «Chistu dic al si scrif cu la huax».

I vin jodut un grun di noufs dics tai ultins ciapitui. Stin ades a faghi un poucia di lus. Un cliaf al e un'arma blanca fat d'un lan e d'un cos; encia un curtis al e fat d'un lan e d'un cos. Il lan al taia, do ch'il cos al e che part che par la a si ciapa l'imprest cu la man. Un rihualat al e un baston duprat in mout simbolic in grandis ocassiuns. Un brehuef al e chel ch'al da brehuefameintt, o ch'al aministra la justissia. I disin par esempli: «I lu brehuefi un on periculous, stit lontans di lui». Un fouc al e fat di blairis. Tal lengacc popular i disin no dome cussi: «La di te un fouc?», ma encia: «La di te 'na blaira?», cant ch'i zin a pessa calchidun ch'al n'impii il sigaret. Un ciacarac al e una cumunicassiun, spes mandat par scrit, ma no duzours. I pudin disi: «Ca di me un ciacarac segret par te». I vin encia il scurtameint «ciac», ch'i lu duprin par tabaia dai ciacaracs mandatt par telefun, in zour di huei: «La di te il gno ciac?», par savei se chel atri al a ben vut il ciac ch'i ghi vevin mandat. Un sar al e un on, tiarmin duprat par tabaia cun cortesia («Ch'i ti jous chel sar la ju?»; «Giahuocc, sar Taic»); un siour al e un ch'al a tant podei e ch'al vif benmour; il Signour al e dome chel la su tal sio reioc selest.

Cunseis di prununsia: còs, blàira, brèhuef, brehuefaméint, ciàc, ciàcarac, réioc, rìhualat, sióur, Signóur. — Publicat tal trentadun di maic dal scour sent e vinciaseis.